የ 1 ኛው ክፍለ ዘመን ሐዋርያዊ ክርስትና መመለስ
የማቴዎስ ተዓማኒነት ክፍል 1 ፣ መግቢያ እና አርሶ አደር ጽንሰ -ሀሳብ
የማቴዎስ ተዓማኒነት ክፍል 1 ፣ መግቢያ እና አርሶ አደር ጽንሰ -ሀሳብ

የማቴዎስ ተዓማኒነት ክፍል 1 ፣ መግቢያ እና አርሶ አደር ጽንሰ -ሀሳብ

የማቴዎስ ተአማኒነት ፣ ክፍል 1

ማቲው ተዓማኒነቱን በጥያቄ ውስጥ የሚጥሉ በርካታ ጉዳዮች አሉት። በመጀመሪያ ፣ ስለ ማቴዎስ የመግቢያ ማስታወሻዎች ከምንጩ ቁሳቁስ ፣ ደራሲነት እና አወቃቀር ጋር የሚዛመዱ ናቸው። ሉከር ብዙ ይዘትን ከማቴዎስ ያገለለበትን ዕድል ከግምት ውስጥ በማስገባት የፈርሬር ንድፈ ሀሳብ ማቴዎስን በጥርጣሬ እንዲጨምር ለማድረግ ተጨማሪ ምክንያታዊነትን ይሰጣል። ከሌሎች የማቴዎስ ዘገባዎች ጋር የማቴዎስ ዋና ተቃርኖዎች በሚከተለው ክፍል ይታያሉ። በአዲስ ኪዳን ውስጥ ያሉት አብዛኞቹ ተቃርኖዎች ማቴዎስ ከማርቆስ ፣ ከሉቃስና ከዮሐንስ ጋር ይጋጫሉ። ሌሎች ከማቴዎስ ጋር ያሉ ጉዳዮች ለችግሮች ምንባቦች እና ወጥነት በሌለው ቋንቋ ለክርስቲያኖች ይሁዲነት የሚጠቀሙባቸውን እና በሙስሊም ተከራካሪዎች የሚገለገሉበትን ሁኔታ በተመለከተ ተገልፀዋል። በመጨረሻም ፣ የማቴዎስ 28 19 ባህላዊ ቃል ላይ የሥላሴ ጥምቀት ቀመር በኋላ ላይ እንደታከለ እና ለማቴዎስ የመጀመሪያ አለመሆኑን የሚያመለክት ማስረጃ ቀርቧል።

ስለ ማቴዎስ የመግቢያ ማስታወሻዎች

የማቴዎስ ወንጌል የተጻፈው የማርቆስ ወንጌል ከተጻፈ በኋላ እና ምናልባትም ከ 70 ዓ[1] (በኢየሩሳሌም ቤተመቅደስ የፈረሰበት ዓመት)። 95 በመቶው የማርቆስ ወንጌል በማቴዎስ ውስጥ የሚገኝ ሲሆን የጽሑፉ 53% ደግሞ ከማርቆስ ቃል በቃል (በቃላት ለቃል) ስለሆነ ማቲዎስ በብዙዎቹ ይዘቱ በማርቆስ ላይ ጥገኛ ነው። ምንም እንኳን አብዛኛው ምንጭ ቁሳቁስ ብዙዎች እንደሚያዩት ከማርቆስ ወንጌል ቢሆንም አንዳንድ ልዩ ምንጭ ማቴዎስ (ከማቴዎስ (ቀደም ሲል ግብር ሰብሳቢ የነበረው የኢየሱስ ደቀመዝሙር)) ሊሆን ይችላል ተብሎ ስለሚገመት ወንጌሉ ለማቴዎስ ተወስኗል። በማርቆስ ላይ ማስጌጥ ነው። ግልጽ የሆነው ማቴዎስ ከአንድ ደቀ መዝሙር ወይም ምንጭ ይልቅ የምንጭ ቁሳቁሶች ጥምረት መሆኑ ነው። በወንጌል ላይ “በማቴዎስ መሠረት” የተሰጠው መለያ በመጨረሻ ተጨምሯል። የቤተክርስቲያን አባት ለማቴዎስ የተሰጠው ማስረጃ እስከ ሁለተኛው ክፍለ ዘመን ድረስ ይዘልቃል።

ማቴዎስ እንደ ቅደም ተከተላዊ ታሪካዊ ትረካ አልተዋቀረም። ይልቁንም ፣ ማቴዎስ ተለዋጭ የማስተማሪያ ብሎኮች እና የእንቅስቃሴ ብሎኮች አሉት። ማቴዎስ ከስድስት ዋና ዋና የማስተማሪያ ብሎኮች ጋር የተቀየሰ የስነ -ጽሑፍ መዋቅርን የሚያካትት ሰው ሰራሽ ግንባታ ነው። ደራሲው “እግዚአብሔር” የሚለውን ቃል ለመጠቀም የማይመች የኢየሱስ ተከታይ ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ ፣ ደራሲው በማርቆስና በሉቃስ እንደተገለፀው “የእግዚአብሔር መንግሥት” የሚለውን ሐረግ “መንግሥተ ሰማያት” የሚለውን ሐረግ ብዙ ጊዜ በመጠቀም “እግዚአብሔር” የሚለውን ቃል ተጠቅሟል። ማቴዎስ የጥንት አይሁድ ክርስቲያኖች ብቻ የሚያሳስቧቸውን አንዳንድ ጉዳዮችን ያነሳል። አንዳንድ ሊቃውንት ማቴዎስ መጀመሪያ የተጻፈው በሴማዊ ቋንቋ (በዕብራይስጥ ወይም በአራማይክ) ሲሆን በኋላ ወደ ግሪክ ተተርጉሟል ብለው ያምናሉ። ከግሪኩ በተጨማሪ የማቴዎስ ስሪቶች በዕብራይስጥ (ወይም በአራማይክ) ነበሩ። እነዚህ ስሪቶች እርስ በእርስ የተለያዩ ሊሆኑ ይችላሉ። የቀረው የመጀመሪያው የማቴዎስ ቅጂ ከአራተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ነው።

በማቴር ላይ ጥርጣሬ እንዲጨምር መሠረት የሆነው ፋሬር ቲዎሪ

የፋረር መላምት (Farrer-Goulder-Goodacre መላምት በመባልም ይታወቃል) የማርቆስ ወንጌል መጀመሪያ የተጻፈበት ፣ ከዚያ የማቴዎስ ወንጌል ቀጥሎ የሉቃስ ወንጌል ጸሐፊ ማርቆስን እና ማቴዎስን እንደ ምንጭ ቁሳቁስ የተጠቀመበት ጽንሰ-ሀሳብ ነው። . ይህ የፃፈው ኦስቲን ፋረርን ጨምሮ በእንግሊዝኛ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን ተሟግቷል በጥያቄ ማከፋፈል ላይ 1955 ውስጥ[2], እና በሌሎች ምሁራን ሚካኤል ጎልደር እና ማርክ ጉድካር ጨምሮ።[3] በምሁራን የተፈጠረ መላምታዊ ምንጭ “ጥ” ስለማያስፈልግ የፋረር ንድፈ ሀሳብ ቀላልነት አለው። የፋረር ንድፈ ሀሳብ ተሟጋቾች ሉቃስ ሁለቱንም ቀዳሚ ወንጌሎች (ማርቆስና ማቴዎስ) መጠቀማቸውን እና ማቴዎስ ከሉቃስ በፊት እንደነበረ ጠንካራ ማስረጃ ያቀርባሉ።[4]

 የጠፋው “ጥ” ምንጭ ላይ ያለው ጽናት በአብዛኛው የሚመነጨው የሉቃስ ጸሐፊ እሱን እንደ ምንጭ ማግኘት ቢቻል ኖሮ ይህን ያህል ማቴዎስ አያስወግድም ነበር ከሚል ግምት ነው። ሆኖም ፣ የሉቃስ ጸሐፊ ከእርሱ በፊት ብዙ ትረካዎች እንዳሉ ተገነዘበ። የእሱ መቅድም ስለ ምስክሮቹ የቅርብ ግምገማ ላይ በመመስረት ፣ ስለተማሩት ነገሮች እርግጠኛነትን ለመስጠት ዓላማ ያለው ሥርዓታዊ ሂሳብ ማቅረብ አስፈላጊ መሆኑን ይጠቁማል። ይህ የሚያመለክተው ሉቃስ ብዙ ማቴዎስን ያገለለ ነው ምክንያቱም ማቴዎስ በአብዛኛው ነገሮችን ተሳስቷል። ሌላው በ Farrer Theory ላይ የሚቃወመው ሉቃስ ከማቴዎስ ይልቅ በአንዳንድ ምንባቦች ውስጥ አህጽሮተ ቃል ነው እና ስለዚህ ሉቃስ የበለጠ ጥንታዊ ጽሑፍን ያንፀባርቃል። ሆኖም ሉቃስ እጥር ምጥን ያለ እና ሥርዓታዊ ዘገባ ለማቅረብ ካሰበ ፣ ሉቃስ በማቴዎስ ውስጥ ከሚገኙት ምንባቦች ውስጥ “ፍሰቱን” አርትዕ ያደረገው እሱ በጣም ተአማኒ በሆነ እና በተረጋገጠበት ማስረጃ ላይ የተመሠረተውን መሠረት በማድረግ ነው። የሉቃስ ጸሐፊ ይህንን ተነሳሽነት በመግቢያው ላይ ገልጾታል -

(ሉቃስ 1: 1-4)1 በመካከላችን ስላከናወነው ነገር ትረካ ለመጻፍ ብዙዎች እንደወሰዱ ፣ 2 ከመጀመሪያው የዓይን ምስክሮችና የቃል አገልጋዮች የሆኑት ለእኛ እንደ ሰጡ ፥ 3 እጅግ የተከበረው ቴዎፍሎስ ስለ አንተ ሁሉንም ነገር በቅርብ ጊዜ ለመከተል ሁሉንም ነገር በቅርብ ጊዜ መከተል ለእኔም መልካም ነበር ፡፡ 4 የተማርከውን ነገር በእርግጠኝነት እንድትኖር (ታምኑ ዘንድ) ፡፡

 የሉቃስ ጸሐፊ ሉቃስን ከመፃፉ በፊት የማርቆስና የማቴዎስ መዳረሻ እንዳለው ለማመን የመጀመሪያ ክርክሮች የሚከተሉት ናቸው።

  • ሉቃስ ማቴዎስን ካነበበ ፣ ጥ መልሱ የሚለው ጥያቄ አይነሳም (የጥያቄው መላምት የተቋቋመው ማቴዎስ እና ሉቃስ አንዳቸው የሌላውን ወንጌሎች አያውቁም በሚለው ግምት ላይ በመመስረት የጋራ ጽሑፋቸውን ያገኙት የት ነው የሚለውን ጥያቄ ለመመለስ ነው)።
  • ከጥንት ክርስቲያናዊ ጽሑፎች ጀምሮ እንደ ጥ ያለ ነገር እንደነበረ ምንም ማስረጃ የለንም።
  • ሊቃውንት ከጥንት ከማቴዎስ እና ከሉቃስ ክፍሎች እንደገና ለመገንባት ሲሞክሩ ፣ ውጤቱ ወንጌል አይመስልም እናም ስለ መጥምቁ ዮሐንስ ፣ ስለ ኢየሱስ ጥምቀት እና ስለፈተና የሚተርኩ ታሪኮችን ጨምሮ የኢየሱስ ሞትና ትንሣኤ ትረካ ዘገባዎች ይጎድለዋል። በምድረ በዳ ፣ የመቶ አለቃ አገልጋይ ፈውስ። የንድፈ ሃሳባዊው ጥ ሙሉ በሙሉ የንግግሮች ወንጌል አይሆንም ፣ ግን እንደ ትረካ በጣም ይጎድለዋል።
  • ለፋሬር መላምት በጣም የሚታወቅ ክርክር የማቴዎስ እና የሉቃስ ጽሑፍ በማርቆስ ላይ ትንሽ ለውጦችን ለማድረግ የተስማሙባቸው ብዙ ምንባቦች አሉ ( ድርብ ባህል). ሉቃስ ማቴዎስን እና ማርቆስን እየተጠቀመ ከሆነ ይህ በተፈጥሮ ይከተላል ፣ ነገር ግን ማርክ እና ጥ ስትሬተር እነዚህን በስድስት ቡድኖች ከፍሎ ለእያንዳንዱ የተለየ መላምቶችን ካገኘ ለማብራራት ከባድ ነው።
  • ፋሬር አስተያየቱን ሲሰጥ “[h] ክርክር ጥንካሬውን የሚያገኘው የትኛውም መላምት ሊጠራባቸው በሚገባባቸው አጋጣሚዎች ነው ፤ ነገር ግን ተቃራኒው ምክር ለእያንዳንዱ መላምት የአጋጣሚዎች መቀነስ በትክክል ከራሳቸው መላምቶች ማባዛት ጋር ተመጣጣኝ መሆኑን በደግነት ይጠቁማል። የዶ / ር ስትሬተር ልመና [ለ “ጥ”] ቀጣይነት ያለው አቅም የለውም ማለት አይችልም ፣ ግን አንድ ሰው በግልጽ በሚታይ ማስረጃ ላይ የሚደረግ ልመና ነው ”ብሎ መቀበል አለበት።

እንደገና ፣ የሉቃስ ጸሐፊ ሉቃስን በሚጽፍበት ጊዜ የማቴዎስ ቅጂ ነበረው የሚለው አንድምታ በማቴዎስ ውስጥ ያለው ጽሑፍ ከዓይን ምስክሮች እና ከቃሉ አገልጋዮች ጤናማ ምስክርነት ወጥቶ መሆን አለበት እና ከማቴዎስ የተወው አንዳንድ ነገሮች የተሳሳቱ መሆን አለባቸው ማለት ነው።

[1] ጉንዲሪ ፣ አርኤች (1994)። ማቴዎስ - በስደት ስር ለተደባለቀ ቤተክርስቲያን በእጁ መጽሐፍ ላይ የተሰጠ አስተያየት (ሁለተኛ እትም)። ግራንድ ራፒድስ ፣ ኤምአይ - ዊሊያም ቢ ኤርድማንስ ማተሚያ ኩባንያ

[2] ኦስቲን ኤም ፋሬር ፣ ከቁ ጋር በማሰራጨት ላይ፣ በ DE Nineham (ed.) ፣ በወንጌሎች ውስጥ ጥናቶች -በ RH Lightfoot ትውስታ ውስጥ ድርሰቶች፣ ኦክስፎርድ ብላክዌል ፣ 1955 ፣ ገጽ 55-88 ፣

[3] የዊኪፔዲያ አስተዋፅዖ አበርካቾች ፣ “Farrer መላምት ፣” ዊኪፔዲያ ፣ ነፃ ኢንሳይክሎፔዲያ ፣ https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Farrer_hypothesis&oldid=980915501 (ጥቅምት 9 ቀን 2020 ደርሷል)።

[4] ማይክል ጎልደር በ “Q Juggernaut ነው?” ፣ ጆርናል ኦቭ ቢብሊካል ስነ-ጽሑፍ 115 (1996): 667-81 ፣ በ http://www.markgoodacre.org/Q/goulder.htm

ከማቴዎስ ጋር በማጣቀሻ ፋሬር ጽንሰ -ሀሳብ